Коммуникативтік технологияны қолдану арқылы бастауыш буын оқушыларының тілдесім білім-біліктіліктерін icon

Коммуникативтік технологияны қолдану арқылы бастауыш буын оқушыларының тілдесім білім-біліктіліктерін



НазваниеКоммуникативтік технологияны қолдану арқылы бастауыш буын оқушыларының тілдесім білім-біліктіліктерін
Дата конвертации26.01.2013
Размер86.63 Kb.
ТипДокументы
источник



Касенова С.Б.

«№24 орта мектеп»

Мемлекеттік мекемесі

Коммуникативтік технологияны қолдану арқылы

бастауыш буын оқушыларының тілдесім білім-біліктіліктерін

қалыптастыру және дамыту.


Зерттеудің мақсаты: Бастауыш буынды оқытудағы сөйлесім дағды-шеберліктерін қалыптастыру, дамыту бойынша коммуникативтік технологияны қолдану тәсілдері мен құралдарын айқындау.

Бұл мақсатты көздей отырып және оған жету үшін төмендегі міндеттерді алдық:

  1. Қолда бар әдебиеттерді талдау, оқытудың түрлі көкейтесті сәттерін анықтау;

  2. Балалардың жеке бас және жас ерекшеліктерін ескере отырып ,іс-әрекеттің басым бағыттарын айқындау.

^ Зерттеудің пәні: мұғалім мен оқушының дара іс-әрекеттерін жүргізуге қолайлы әдістемелік тәсілдер және қазақ тілін оқытудағы маңызды тілдесім (сөйлесім) құзыреттіліктерін игеру үрдістері.

^ Зерттеудің әдістері:

а) әдебиеттерді және оқушылардың іс-әрекеттерін талдау.

ә) сабақта әртүрлі әдістемелік тәсілдерді, құралдарды қолдану.

б) оқыту барысында оқушыларды бақылау.

Қорытындылар:

  1. Мемлекеттік тілді оқытудың заманауи талпынысы коммуникативтік құзыреттілікті қалыптастыруға негізделген.

  2. Коммуникативтік құзыреттіліктің басты бөлшегі – тілдесім (монолог, диалог).

  3. Сөйлесім оқушыларды жетілдіру мен тәрбиелеудің мақсаты ғана емес, сондай-ақ құралы болып табылады.

  4. Сөйлесім жағдаяттарын құру көрнекі құралдар мен оқытудың заманауи құралдарын қолдана отырып дидактикалық ойындар түрінде жүргізуге сүйенеді.



Қазіргі мемлекеттік тілдің сапалы оқытылуына ден қойып отырған шақта тілді оқыту жүйесіндей талаптар жалпы білім беру саласындағы жаңа қағидаларға сүйеніп негізделеді. «Тіл – адам жанының тілмашы» ретінде адамды әлеуметтік ортамен байланы стырушы дәнекер, әрі баланың жалпы дүниетанымын қалыптастыратын танымдық іс-әрекеттердің ең маңызды құралы болып табылады.

Тіл арқылы оқушы болмысының, психикасының, мінез-құлық, адамгершілік қасиеттерінің көрінетіндігін, білім-білік деңгейлерінің танылатынын әрдайым ескеріп, оны нақты жұмыстарда дәлелдеп отыру коммуникативтік қарым-қатынасты қалыптастырудың бір арнасы. Қазақ тілі сабақтарында «сауат ашу, қарымқатынас шеберлігін, мәдениетін үйретумен қатар оны белгілі бір этникалық топтың мүшесі ретінде тәрбиелеу, қалыптастыру» мәселесі де коммуникативтік қарым-қатынасқа негізделіп жүргізілуінталап етеді [4]

Тілді оқытудың басты факторларының бірі болып табылатын ауызша сөйлеу, жазу мәдениетін қалыптастыру мәселелерін арнайы сөз етіп, осы саланы жетілдірудің қажеттілігін негіздеп арнайы жазылған еңбектер бар.

Қазақ тілін оқыту әдістемесінде тарихи қалыптасқан және ғылыми негізделген, үйретуші мен үйренуші іс-әрекетін анықтайтын бастапқы қағидалар бар: мәселен, профессор Н. Оралбаеваның пайымдауынша, мынадай дидактикалық ұстанымдардың жеке түрлерін қазақ тілін оқыту барысында басшылыққа алуға болады:

  • оқу материалын сапалы меңгерту;

  • оқу материалының ғалымилығы;

  • дидактиканың жүйелік және жалғастық ұстанымы;

  • материалдық оқутының қабылдауына сәйкестік ұстанымы;

  • жеңілден ауырға ұстанымы;

  • теория мен тәжірибенің байланыстылығы;

  • көрнекілік ұстанымы;

  • оқу мен тәрбие ісінің бірлігі[4]

Осы орайда зерттеудің объектісі ретінде қабылдап алып отырған 3-сынып оқу бағдарламасындағы «Нешінші? Какой? Который?»тақырыбы бойынша оқушылардың білім-білік дағдыларын қалыптастыру барысында осы аталған ұстанымдардың қалай сақталғанына тоқтала кетсек:

  1. Оқушылар айналадағы дүниелердің сандық мөлшері бар екендігін, олардың өз орналасу реті бар екендігін саналарында ұстайды;

  2. Жалпы сан атаулары, көлем, мөлшер, рет көрсеткіштерінің грамматика саласындағы «Сан есім» сөз табына жататындығын және сан есім түрлерінің өзіндік сұрақтары мен жалғанатын қосымшалары, яғни жұрнақтардың болу шартын білуі, тағы басқа ғалыми ережелер жүйесін игеруі қажет;

  3. 3-сынып оқушыларының жас ерекшеліктерін, қабылдау ерекшеліктерін ескере отырып, «сан есім» сөз табының элементар ұғымдары мен түсініктерін ғана, қарапайым құлаққа қонымды сөзбен жеткізу.

  4. «Сан есім»сөз табының ережелері, түрлеріне сәйкес жалғанатын жұрнақтары қойылатын сұрақтары бойынша теориялық ұғым қалыптастырған соң, оларды бекіту мақсатында жаттығуларды орындату теория мен тәжірибенің ұштастығын сақтау ұстанымына әкеледі. Мысалы: «Нешінші? Который?» аталған тақырыбын игерту барысында мен атауын атамас бұрын, бірнеше жеміс-жидек, атап айтқанда, алма муляждарын кәрзеңкеге толтырдым. Әр алманың бетінде белгілі бір сан және оған қосылған - ыншы, - інші, - ншы, - нші жұрнақтарын бейнеледім. Балалармен бірлесіп кәрзеңке ішіндегі алмаларды санап шықтық. Ендігі кезекте балаларға «Кәрзеңкеде неше алма бар?» сұрағын қойдым. Олар дұрыс жауап берді. Әр алманы әр оқушының алдына қойдым, олар реттік санды оқып, жадыларында сақтады. Ең соңында кәрзеңкеден «Нешінші? Который?» тақырыбы жазылған қағазды алып шықтым. Әлбетте, оқушылармен ары қарайғы түсіндіру, жаттығу жұмыстары қиындық туғызбайды. Осылайша балалардың сөйлесім білім-біліктіліктері жылдам дамиды.

Сөйлесім білім-біліктіліктерін дамытудың ең басты шарты – сөздік қорды байыту [3]. Оқушының сөздік қорының мардымсыздығынан ешбір коммуникативтік құзыреттілікті жетілдіру мүмкін емес. Осы ретте әр сыныптың қазақ тілі оқу бағдарламасының әр модулі бойынша сөздік (лексикалық) минимумды қолда ұстау әрі ыңғайлы, әрі жүйені қалыптастыруға көп көмегін тигізеді. Мысалы 2007-2008 оқу жылында біздің, яғни, № 24 – орта мектебінің қазақ тілі ұстаздары бірлесе отырып, әр сынып бойынша модульдік лексикалық минимум жасадық, ол жинақ болып басылып, Қалалық Білім Басқармасында бекітілді. Сол жинаққа мен 2-сыныпқа арналған сөздік минимумды жасап енгіздім.

Оқушы – сабақта белсенді іс-әрекетке түсуші субъект. Сондықтан жұмыстың тәжірибелік бөлігінде оқушының сабаққа араласуының әр түрлі тәсілдері айқындалған.

  1. Оқу материалының мазмұнын логикалық позиция мен көңіл-күй тұрғысынан мазмұндау (Кім? Не? сұрақтарынан Қандай? Қай?Қашан? Қалай? сұрақтарына ойысу).

  2. Метафораларды жасау, жаңа мағыналармен байыту.

  3. Өзара қарым-қатынасты көрсетуге лайықталған ойын жағдаяттарын туғызу.

  4. Рөлдік ойындар.

  5. Сынаптан тыс іс-шараларды қолдану.

  6. Оқушылардың шағармашылығын қолдану.

Мысалы: 3-сынып оқу бағдарламасы «Отбасы» модулі бойынша, оқушылар 2-сыныпта игерген сөздерін жаңа лексикалық ұғымдармен ұштастыра отырып, отбасы мүшелерінің аттары, жастарын, қандай қызмет атқаратындығын, немен шұғылдануды ұнататындықтарын, сүйікті тағамдарын, тағы басқа түсініктерді қалыптастырып, өз тілдерімен жеткізе алады. Осыған орай төмендегі мониторингті келтіріп отырмын. Бұл мониторингте оқушылардың өткен оқу жылының «Отбасы» модулінің соңында монологтық әңгімелеу сынақ сабағы нәтижесі және биылғы оқу жылындағы «Отбасы» модулі бойынша монологтық әңгімелеу сынақ сабағының нәтижесі салыстырылады. 2-сыныпта оқушылар тек отбасы мүшелерінің атауларын және оларғы аштық беретін «көріп отыр», «ойнаймыз», «ойнап отыр», «оқып отыр», «сурет салады», «оқиды», «тоқып отыр», «тігіп отыр» етістікті тіркестерімен танысса, биылғы оқу жылында отбасы мүшелерінің жас ерекшеліктері, мамандықтары, іспен шұғылданушылықтары, ерекшелік қасиеттері туралы ұғымдарымен танысты. Осылайша, мониторингте аталған модуль бойынша білік-білік сапасы және өз беттерінне қанша сөйлем шамасында монолог құра алатындықтары келтірілген.



Сөйлесім әрекетін іске асыру барысында әртүрлі тәсілдер мен жағдаяттарды қолданамын:

  1. Үлгі бойынша қайта жаңғырту. Бұл бойынша келесі іс-әрекеттер орындалады:

  • міндет қою, есте сақтауға даярлау;

  • тыңдау;

  • түсініктерін тексеру (бөгде сөзед);

  • дыбыстауды ретке келтіру;

  • диалог үлгісін көрсету (мұғалім-мықты оқушы);

  • жұп арасында бекіту

  • ойын жағдаятында бекіту;

  1. Диалог құру.

Бұл сұрақ – жауапқа құрылған қарапайым сұхбаттар.

  1. Жауап репликаны жаттықтыру.

Бұл мақсатта қосымша көмек жағдайларды жасаймын:

  • көрнекілікке назар саламын;

  • бір сұраққа бірнеше оқушының түрлі жауап берулерін ұсынамын;

  • ойын жағдаяттарын таңдаймын;

  • мәтін бойынша алдын-ала дайындық жасаймын.

Мысалы, 1-сыныпта «Ойыншықтар» тақырыбын игергенде, «Саған не керек?»-сұрағына оқушы көп ойыншықтардың ішінен біреуін таңдап: «Маған...керек», -деп жауап береді.

  1. Сұрақ-жауапты күрделендіру.

Осы орайда тірек сызбалар мен басқа да көрнекіліктерді қолдану тиімді.

Қазақ тілін оқытудың бастауыш сатысы диалог-суреттеулерді құруды құптайды. Мысалы, ойыншықтар туралы айтқанда, балалар ойыншықтың барынша көп сипаттамасын беруге шарт алады.

Төмендегідей диалог пайда болады:

  • Сенде неше қуыршақ бар?

  • Менде екі қуыршақ бар.

  • Мынау қандай ат?

  • Бұл ақ ат.

  • Сенде ойыншық бар ма?

  • Менде ойыншық бар.

  1. Оқушылардың көңіл-күйін көтермелеуге арналған жағдайларға оларды ертеден үйретемін.

Әдетте, бұл қандай да бір әрекетті орындау. Балалар қуана-қуана сергіту сәттерін орындайды.

Кейіннен бұл сұрақ-мақұлдау диалогтық бірлігіне ойысады. Бір оқушы «мұғалім» ролінде сыныпта емін-еркін жүріп, кез –келген сұрақтар қояды. «Мұғалім» роліндегі оқушы барынша білім-біліктілігін көрсетуге тырысады.

Сұрақ-жауап үлгілерін игергеннен кейін, әңгімелесудің күрделі құрылымына көшеміз. Мұнда балаларға бірден бірнеше сұрақтар қойылады. Бұл бойынша әртүрлі ойын жағдаяттары қолданылады: танысу, дүкендегі сұхбат, тағы басқа. Одан әрі әр бала үлгі бойынша өз диалогтарын құрады.

Сөйлесім дағды – шеберліктерін жетілдіру үшін сюжеттік ойындарды жүргіземін. Сюжеттік ойындарды тілдік шеберліктерін жаңаша жағдаяттарда жетілдіру үшін қолданамын.

Мысалы, танысу жағдаятын әр жұпқа түрлі нұсқаларда беремін (дүкенде, кітапханада, мектепте және т.б.).

Әр тақырыпты игеру барысында оқушылардың өз шығармашылық мүмкіндіктерін қолдануға тырысамын.

Сондай-ақ сабақта қалыпты сөйлеу қарқынын ұстаймын. Мұндайда оқушылар қазақша ерекше дыбыстарды анық естіп, оларды дұрыс дыбыстауға тәрбиеленеді.

Коммуникативтік құзыреттілік – белгілі бір жағдайда қарым-қатынасты ұйымдастыру шеберлігі. [2].

Сондықтан сыныптағы кеңістікті дұрыс пайдалану барысында сабақтың әр сатысындағы сынып бойынша қимыл-әрекеттің сызбасын ойластырамын: тақта алдында жауап беру, жұптық жұмыс, парта жанында тұрып жауап беру, сынып бойынша оқушының қозғалысы, тақта алдындағы топтың жұмысы, т.б.

Тілдесім құзыреттіліктерін қалыптастыру мен дамыту бойынша коммуникативтік технологияны қолдану жұмысымның ерекшеліктерін жалпылай отырып, келесі маңызды сәттерді анықтауға болады:

  1. Тілдесім іс-әрекеттің бір түрі ғана емес, коммуникативтік құзыреттіліктің ең маңызды құрамдас бөлшегі.

  2. Тілдесімді қалыптастыру мен дамыту ойын жағдаяттары арқылы іске асырылады.

  3. Көрнекілікке ден қою барынша танымдық әрекеттерді жетілдіруге көмектеседі.

  4. Әр сабақта тәрбиелік және тұлғалық бағыт-бағдар жүзеге асырылады.

Осылайша, тілдесімді кешенді түрде жетілдіру коммуникативтік құзыреттілік негіздерін қалыптастыруға көмектеседі.


Әдебиеттер:

  1. Прохоревич В.М. Организация методической работы в школе//Завуч. Управление современной школой, 2006 г. №1

  2. Беспалько В.П. Слагаемые педагогической технологии //Москва: Педагогика, 1989 г.

  3. Шаталов В.Ф. Точка опры //Москва, 1987 г.

  4. Ғалымжанова М.А. Коммуникативтік қарым-қатынас арқылы білім сапасын көтеру//Открытая школа, 2006 г. №7



Похожие:

Коммуникативтік технологияны қолдану арқылы бастауыш буын оқушыларының тілдесім білім-біліктіліктерін iconМм жбмк №19 Ғылыми консультант
Ойын технологиясын қолдану арқылы бастауыш сынып оқушыларының тілін, Қызығушылықтарын арттыру
Коммуникативтік технологияны қолдану арқылы бастауыш буын оқушыларының тілдесім білім-біліктіліктерін iconРазвитие субъектности участников образовательного процесса. Білім жүйесіндегі субъектінің құзырлылығын қалыптастыру
Азақ тілі сабағында бастауыш сынып оқушыларының коммуникативтік қҰзырлылығын дамыту
Коммуникативтік технологияны қолдану арқылы бастауыш буын оқушыларының тілдесім білім-біліктіліктерін iconЖоғарғы сыныптарды тестік технологияны ұтымды қолдану туралы
...
Коммуникативтік технологияны қолдану арқылы бастауыш буын оқушыларының тілдесім білім-біліктіліктерін iconМектепке дейінгі мекемелер бойынша өткізілген интернет – фестиваль конкурсының қорытынды ақпараты. «Сабақта инновациялық технологияны қолдану»
«Сабақта инновациялық технологияны қолдану» интернет – фестивалі 2011 жылдың 15 ақпаны мен 20 сәуірі аралығында өтті
Коммуникативтік технологияны қолдану арқылы бастауыш буын оқушыларының тілдесім білім-біліктіліктерін icon«Бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім беру ұйымдарына денсаулығына байланысты ұзақ уақыт бойы бара алмайтын балаларды үйде жеке тегін оқытуды ұйымдастыру үшін құжаттарды қабылдау» мемлекеттік қызмет регламенті
Йден оқыту денсаулығына байланысты уақытша немесе үнемі білім беру ұйымына келе алмайтын тұлғаның тиісті білім беру ұйымдарының педагогикалық...
Коммуникативтік технологияны қолдану арқылы бастауыш буын оқушыларының тілдесім білім-біліктіліктерін iconЛогикалық ойлау қабілетін арттырудың субъектіні дамытудағы ролі
АҚпараттық коммуникативтік технология негізінде бастауыш сынып оқушыларының логикалық ойлау қабілеттерін дамыту
Коммуникативтік технологияны қолдану арқылы бастауыш буын оқушыларының тілдесім білім-біліктіліктерін iconБілім беру саласында жеке тұлғаның коммуникативтік мәдениетін, тұлғааралық қарым-қатынасын қалыптастыру маңызды мәселелердің бірі болып табылады.
Азақ тілі сабағында оқытудың ТҮрлі әдіс-тәсілдері арқылы оқушылардың коммуникативтік қҰзыреттіліктерін дамыту
Коммуникативтік технологияны қолдану арқылы бастауыш буын оқушыларының тілдесім білім-біліктіліктерін iconОқушылардың құзыреттілігін, қызығушылығын арттыруда ақпараттық технологияны қолдану арқылы білім сапасын көтеру
Мұғалім қазіргі мектепке шығармашылық ізденіс қабілеті дамыған, жаңа педагогикалық технологияларды жете меңгерген, мамандық шеберлігі...
Коммуникативтік технологияны қолдану арқылы бастауыш буын оқушыларының тілдесім білім-біліктіліктерін iconЛогикалық ойлау қабілетін арттырудың субъектіні дамытудағы ролі
АҚпараттық коммуникативтік технология негізінде бастауыш сынып оқушыларының логикалық ойлау қабілеттерін арттыру олардың субъект...
Коммуникативтік технологияны қолдану арқылы бастауыш буын оқушыларының тілдесім білім-біліктіліктерін iconБілім беру үрдісі субъектілерін дамытудың шарты ретінде мектептің білім беру ортасын қалыптастыру
Математика сабақтарында бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық Қабілеттерін дамыту
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©kzgov.docdat.com 2000-2014
При копировании материала обязательно указание активной ссылки открытой для индексации.
обратиться к администрации
Документы