Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың icon

Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың



НазваниеҚазақстан Республикасында білім беруді дамытудың
страница2/11
Дата конвертации20.06.2013
Размер1.37 Mb.
ТипДокументы
источник
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11
Мектепке дейінгі тəрбие мен оқыту

Мектепке дейінгі тəрбие мен оқытудың мəнін арттыру жалпы əлемдік

үрдістер қатарына жатады. Балабақшаға баратын балалар білім берудің

барлық деңгейлерінде білімді тез қабылдайды жəне жалпы өмірде табы-

сты болып келеді.

2010 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша Қазақстанда мектепке дейінгі

тəрбиемен жəне оқытумен қамту 2005 жылмен салыстырғанда 16,8 %-ға

өскен жəне балалардың 40 %-ын ғана құрайды, ал дамыған елдерде бұл

көрсеткіш 90-100 %-ға жетіп отыр.

Туу деңгейінің есебінен балабақшалардағы орын тапшылығы елімізде

орта есеппен жыл сайын 5 – 7 %-ды құрайды. Сонымен қатар 5 өңірде туу

факторы мен көші-қон əсерінен бұл көрсеткіш 11,1 %-ды құрайды: Оңтүстік

Қазақстан облысында – 8,1 %, Қызылорда – 11,8 %, Жамбыл – 10,7 %, Ал-

маты қаласында – 11,3 %, Астана қаласында – 13,6 %.

Балабақшаларда орта есеппен 100 орынға 111 баладан келеді,

қалаларда – 120. Қалалық жерлерде əрбір үшінші бала, ауылдық жерлерде

100 баланың 5-уі ғана балабақшаға барады.

Инклюзивті білім беру қажетті деңгейде дамымаған. Қазіргі кезеңде

мүмкіндіктері шектеулі 149 246 баланың 29 212-сі немесе 19,5 %-ы – мек-

теп жасына дейінгі балалар. 37 арнайы балабақшада жəне 240 арнайы топ-

та 10 мыңдай бала мектепке дейінгі тəрбиемен жəне оқытумен қамтылған,

бұл 32,8 %-ды ғана құрайды.

Мемлекеттік мектепке дейінгі ұйымдармен қатар жекеменшік

балабақшалар да ашылуда, егер 2005 жылы олардың саны 158 болса,

2010 жылы 284 болып отыр.

Мектепке дейінгі тəрбие мен оқытуға арналған мемлекеттік бюджет

шығыстарының үлесі соңғы жылдар ішінде ішкі жалпы өнімнің (бұдан əрі

–ІЖӨ) шамамен 0,1 %-ын құрайды. ЭЫДҰ елдерінде – ІЖӨ-ден 1 %-дан

2 %-ға дейін.

^ Орта білім

Білім беру жүйесінің базалық деңгейі орта білім болып табылады. Оны

тегін алу құқығына ел Конституциясы кепілдік береді.

Орта білім беру жүйесінде материалдық-техникалық, оқу-əдістемелік

базаның нашарлығына, сондай-ақ оқытудың мазмұны мен əдістерін

жаңарту қажеттілігіне байланысты проблемалар орын алған.

2010 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша республикада жергілікті

атқарушы органдар (бұдан əрі – ЖАО) мен Қазақстан Республикасы Білім

жəне ғылым министрлігіне (бұдан əрі – БҒМ) ведомстволық бағынысты

7576 мемлекеттік күндізгі жалпы білім беретін мектеп жұмыс істейді, онда

2,5 млн.-ға жуық оқушы білім алады. Мектептердің жалпы санының

64,6 %-ы үлгілік, 35,4 %-ы – ыңғайластырылған ғимараттарда орналасқан,

201 мектеп апатты жағдайда. Мектептердің 37,4 %-ы тасымалданатын

суды пайдаланады. 70 мектеп 3 ауысымда, 1 мектеп 4 ауысымда жұмыс

істейді. Мектептердің 25,1 %-ы күрделі жөндеуді қажет етеді.

Республиканың негізгі жəне орта мектептерінің 47,4 %-ы жаңа үлгідегі

физика кабинеттерімен, 13,2 %-ы химия, 16,3 %-ы биология, 46,7 %-ы

лингафондық мультимедиалық кабинеттерімен жабдықталған.


8




Əрбір бесінші мектепте асхана мен буфет жоқ. Мектеп асханаларының

жабдықтары мен мүкəммалының ескіруі 80 %-ды құрайды. Мектептердің

26,4 %-нда спорт залдары жоқ. Мемлекет қаржыландыратын арнайы авто-

бустармен балаларды мектепке тасымалдау бағдарламасы жоқ.

Осылардың барлығы 12 жылдық білім беру моделін енгізу мерзімін

кейінге қалдыруға себеп болды.

Қазақстандық білім беру жүйесінің ерекшелігі – мектептердің жалпы

санының 56,5 %-ын құрайтын (2005 жылы – 52 %) ШЖМ болуы. Оның

ішінде, ауылдық жерлерде – 68,6 %.

Іс жүзінде əрбір төртінші мұғалім ШЖМ-да жұмыс істеп, əрбір алтын-

шы қазақстандық оқушы ШЖМ-да оқиды.

Мүмкіндіктері шектеулі балалар саны өсуде. Егер 2005 жылы

олардың саны 124 мыңды құраса, 2010 жылы 149 мыңнан асты. Олардың

41,4 %-ы ғана арнайы білім беру бағдарламаларымен қамтылған.

Қазіргі заманғы білім беру жүйесі, оқытудың инновациялық нысанда-

ры мен əдістерін енгізу педагог қызметкерлердің тұлғасына жəне кəсіби

құзыреттілігіне жоғары талаптар қоюда.

Бүгінгі таңда педагог еңбегін материалдық жəне моральдық жағынан

ынталандыратын жəне оның əлеуметтік мəртебесін көтеретін барабар

заңнамалық база мен жүйе құрылмаған.

Жұмыс істейтін əрбір бесінші мұғалімнің жасы 50-де жəне одан да

үлкен. Педагогтердің жалпы санынан 3 жылға дейінгі өтілі барлар – 13 %.

Жыл сайынғы жас кадрлар есебінен толығу тек 2,6 %-ды құрап отыр.

Гендерлік сəйкессіздік, кəсіп феминизациясы (81,3 % əйел мұғалімдер)

байқалып отыр. Төмен жалақы (еліміздегі орташа жалақының 60 %-ға

жуығы), педагог кəсібінің беделінің болмауы жоғары білікті кадрлардың

бұл саладан кетуіне ықпал етеді. 2000 жылдан бастап қызметкерлер

жалақысының 400 %-ға өскеніне қарамастан, оның деңгейі еліміздегі төмен

деңгейлердің бірі болып қалып отыр.

Білім беру саласындағы мемлекеттік саясаттың басым бағыты өскелең

ұрпақты тəрбиелеу жүйесін дамыту болып табылады.

Алайда, білім беру ұйымдары мен балалардың қоғамдық ұйымдарының

тəрбие беру əлеуетінің тиімділігі төмен болып отыр. Мектептерде еңбекпен

тəрбиелеу жəне кəсіптік бағдарлау жүйесі жойылған, мектептердегі жəне

мектептен тыс ұйымдардағы көркем жəне музыкалық шығармашылық

үйірмелерінің, спорт секцияларының саны жеткіліксіз. Балалар мен

мектептің қоғамдық ұйымдарының қызметі дұрыс жолға қойылмаған.

Балаларды қосымша білім берумен қамту басқа елдермен (30 – 50 %)

салыстырғанда 21,5 %-ды ғана құрайды. Білім алушыларды спорт секция-

ларымен қамту бүгінде 20 %-ды құрайды.

Орта білімге кері əсер ететін факторлар – ескірген əдіснамалар мен

білім беру мазмұнын іріктеу қағидаттары. Ақпараттың шамадан тыс болуы

оқуға деген ынтаның төмендеуіне жəне оқушылар денсаулығының нашар-

лауына əкеледі. Оқыту тұлғаны дамытуға емес, жалаң нəтижелер алуға

бағытталған.

Осылайша, қазіргі бар проблемалар орта білім жүйесін қазақстандық

қоғам дамуының қазіргі заманғы талаптарына жəне əлемдік білім беру

кеңістігіне кірігу шарттарына сəйкес жаңғыртуды талап етеді.



9




^ Техникалық жəне кəсіптік білім

ТжКБ жүйесі тұлға мүдделерін, еңбек нарығының сұраныстарын

жəне экономика мен əлеуметтік саланы дамытудың перспективаларын

қанағаттандыруда маңызды рөл атқарады.

2010 жылғы 1 шілдедегі жағдай бойынша жалпы мемлекеттік стати-

стика деректері бойынша 786 ТжКБ оқу орны жұмыс істейді, 2005 жылмен

салыстырғанда олардың саны 64-ке өсті, оның ішінде 306 кəсіптік лицей,

480 колледж. Олардың 22,8 %-ы ауылдық жерлерде орналасқан.

Жалпы білім беретін мектептерді бітірушілердің 32,7 %-ы кəсіптік ли-

цейлер мен колледждерде оқуын жалғастыруда, оның ішінде 9-сыныптан

кейін – 24,8 %, 11-сыныптан кейін – 7,9 %.

ТжКБ оқу орындарында 609 мың адам, оның ішінде 36,3 %-ы ғана

мемлекеттік тапсырыс бойынша білім алуда.

Техникалық жəне қызмет көрсету еңбегінің білікті мамандарын даяр-

лау 177 мамандық жəне 416 біліктілік бойынша жүзеге асырылады.

Сонымен қатар еңбек нарығында кəсіби стандарттардың, мамандарға

қойылатын қазіргі заманғы біліктілік талаптарының болмауы индустрия

жəне жұмыс берушілер сұраныстарына кадрларды даярлау мазмұнының

барабарлығына қол жеткізуге мүмкіндік бермейді.

ТжКБ жүйесінің қолданыстағы инфрақұрылымы мен материалдық-

техникалық жарақтандыруы кадрлар даярлаудың сапасы мен жастар үшін

оқытудың тартымдылығын қамтамасыз ете алмайды.

Жоғары деңгейде білім беру үшін инженер-педагог қызметкерлерді

қолдаудың төмен болуы біліктілігі жоғары кадрлардың экономиканың басқа

салаларына ауысуына себеп болуда.

Тиімсіз басқару нарықтық жағдайда оқу орындарының бəсекеге

қабілеттілігін қамтамасыз етпейді.

Аз қаржыландыру жəне мемлекеттік білім беру тапсырысы бойынша

бір маманды оқытуға кететін шығыстар құны оқушының қазіргі заманға сай

біліктілік алуына мүмкіндік бермейді.

Бұдан басқа үздіксіз білім алу жəне біліктілігін өмір бойы арттыру

мəселелерін шешу қажет.

Білімге негізделген экономика жəне қоғам, өмір бойы оқыту – бəсекеге

қабілеттілік пен жаңа технологияларды қолдану проблемаларын шешудің,

əлеуметтік бірлікті, тең мүмкіндіктер мен өмір сапасын жақсарту тəсілдері

болуы тиіс.

^ Жоғары, жоғары оқу орнынан кейінгі білім жəне ғылым

Жоғары білім республика экономикасының барлық салалары

үшін құзыретті жəне бəсекеге қабілетті мамандарды кəсіби даярлау-

ды қамтамасыз етуде, ғылым мен өндірісті біріктіруде маңызды рөл

атқарады.

Қазіргі уақытта 148 жоғары оқу орны (9 ұлттық, 2 халықаралық,

32 мемлекеттік, 12 азаматтық емес, 90 жеке меншік жұмыс істейді, оның

ішінде 16-ы акционерленген), онда 595 мыңнан астам адам оқиды.

Көптеген жұмыс берушілер жоғары оқу орындары оқытып шығаратын

мамандар сапасына қанағаттанбайды. Білім беру бағдарламалары жұмыс

берушілердің күткен нəтижелеріне жауап бермейді жəне экономика талап-

тарына сəйкес келмейді.



10




Қазақстанда барлық жоғары білім жүйесін қамтитын маңызды жасы-

рын фактор жемқорлық болып табылады. Оны жоюдың нақты шаралары

қабылданбайынша жоғары білім саясаты тиімді болмайды.

Жоғары оқу орындарын кадрлармен қамтамасыз етуде кері үрдіс орын

алған: профессор-оқытушы құрамын жүйелі даярлау жоқ, қоса жұмыс

атқару кеңінен таралған.

Қазақстанның жоғары оқу орындарының материалдық-техникалық ре-

сурстары жеткілікті қарқынмен жаңартылмайды. Жоғары оқу орындарын-

да гуманитарлық мамандықтар сияқты техникалық мамандықтар бойын-

ша да кітапхана қорын жаңартудың бекітілген нормалары сақталмайды.

Көптеген пəндер бойынша оқулықтар əзірленбейді немесе аз тиражбен ба-

сылады. Жоғары оқу орындарының ақпараттық ресурстары біріктірілмеген,

кітапхана қоры бытыраңқы сипатқа ие.

Қазіргі уақытта білім беру қызметін қаржыландыруды мемлекеттік

қолдаудың қазіргі тетіктері жеткіліксіз.

Білімді, ғылымды жəне өндірісті біріктіру, жоғары оқу орнынан кейінгі

білімді ғылым мен техниканың қазіргі кезеңдегі жетістіктері негізінде дамы-

ту бүгінгі күнде экономиканы дамытудың басым бағыттарының бірі болып

табылады.

Ғылым саласында бірқатар шешілмеген проблемалар бар.

Ескірген материалдық-техникалық база жəне зертхана жабдықтары

сапалы ғылыми зерттеулерді жүргізуге мүмкіндік бермейді.

Жобалау институттары мен конструкторлық бюролар санының

жеткіліксіздігі өндірістегі технология трансфертін бəсеңдетеді. Жобалау

институттарының, конструкторлық бюролардың жəне өндірістің жоғары оқу

орындарымен өзара қарым-қатынас тетігі жоқ.

Жастарды ғылымға тарту үшін жағдайлар жасалмаған. Кадрлардың

қартаюы байқалады. Ғылыми қызметкерлердің орташа жасы – 55-те.

Қазақстанның жоғары оқу орындарының ғылыми əлеуеті аса тиімсіз

пайдаланылады.

Білімнің, ғылымның жəне өндірістің арасындағы байланыстың

нашарлығы мына себептерге негізделген:

жоғары оқу орындары мен ғылыми ұйымдар арасындағы

ведомствоаралық кедергілер;

жоғары оқу орындарының ғылымын жеткіліксіз қаржыландыру;

ғылым мен техниканың жетістіктеріне орай əрекет етуге, өндірістің

өзгерген сұранысын есепке алуға мүмкіндік бермейтін білім беру процесін

шамадан тыс əкімшілендіру;

жеке меншік сектордың білімді, ғылымды жəне инновациялық

қызметті қаржыландыруды жүзеге асыруға экономикалық ынталандыру

шараларының болмауы.

Қазақстанда əзірлемелерді орындайтын жəне ғылыми-зерттеу жəне

тəжірибелік-конструкторлық жұмыстарды нəтижесіне жеткізуді қамтамасыз

ететін, оларды тəжірибе жүзінде іске асыратын инновациялық құрылымды

қолдаудың институционалды нысандары дамымаған.

Қазақстандағы ғылыми əзірлемелердің үлес салмағы дамыған елдер-

де қабылданған деңгейден он есе төмен қалып отыр.

^ Тəрбие жұмысы жəне жастар саясаты

Білім беру жүйесін жаңғыртудың маңызды міндеттерінің бірі –


11




өкілдері бəсекеге қабілетті білімді меңгерген, ой-өрісі дамыған ғана емес,

жоғары азаматтық жəне адамгершілік ұстанымы, отансүйгіштік сезімі мен

əлеуметтік жауапкершілігі қалыптасқан зияткер ұлтты қалыптастыру бо-

лып табылады.

2010 жылдың басында 14 – 29 жас аралығындағы халықтың саны жал-

пы халықтың 28,7 %-ын құрайды. Ауылдық жерлерде тұратын жастардың

үлесі – 49,1 %.

2010 жылдың басында туылғаннан бастап 18 жасқа дейінгі жас

өспірімдердің саны 5 млн. адамға жуық. Балалардың құқығы мен мүдделерін

қорғауды жергілікті атқарушы органдардағы мамандар қамтамасыз етеді.

Мемлекеттік жастар саясаты саласында мынадай проблемалар орын

алып отыр.

Жастар арасындағы тəрбие жұмысын үйлестірудің орталықтандырылған

жүйесі жоқ.

2008-2009 жылдардағы əлеуметтік сауалдың деректері бойынша жа-

стар ұйымдарының қызметіне қатысатын жастардың үлесі жастардың жал-

пы санының 22 %-ын құрайды.

Өкілді органдардағы жастар саясатының мəселелері бойынша

шешімдерді қабылдауға қатысатын жастардың үлесі 1 %-ға жетпейді.

Əлеуметтік сауалдың нəтижелері респонденттердің 64 %-ы мемлекеттік

жоғары оқу орындарын жемқорлыққа аса бейім деп санайды, 54 %-ы

жоғары оқу орындарында жемқорлықтың деңгейін жоғары деп бағалайды,

28 %-ы дипломдарды «сатып алу» фактілерін көрсетеді.

Барлық балалар үшін өз құқықтарын толығымен пайдалану қамтамасыз

етілмеген.

Одан басқа, білім саласында білім беру статистикасы мəліметінің

біртұтас базасы жоқ. Білім берудің мемлекеттік статистика нысандарында

кең жарияланымдар жоқ, біріктірілмеген, олар бойынша терең талдау жоқ

əрі қоғамның көпшілігіне қолжетімсіз. Білім берудің ұлттық статистикасының

көрсеткіштері халықаралық статистиканың талаптарына сай емес.

Осылайша, білім берудегі ахуалды талдау мыналарды көрсетеді.

1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11



Похожие:

Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың icon«Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі қызметінің 2010 жылғы қорытындылары және «Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға
«Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын бекіту туралы» Қазақстан...
Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың iconҚазақстан Республикасы Үкіметінің 2011 жылғы 11 ақпандағы №130 Қаулысы «Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011 2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын бекіту туралы»
Республикасында білім беруді дамытудың 2011 2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын
Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың iconҚазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011 – 2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы
Республикасында білім беруді дамытудың 2011 – 2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы
Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың iconҚазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011 – 2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы
Республикасында білім беруді дамытудың 2011 – 2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы
Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың iconБілім және ғылым саласындағы әлеуметтік-экономикалық дамуының 2010 жылғы қорытындылары мен 2011 жылға арналған міндеттері туралы ақпарат
Жылы Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын іске асыру аяқталды
Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың iconОблыстық мектеп басшыларының секциясы
«Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасын жүзеге асыруда білім беру...
Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың icon«Жыл әдіскері» республикалық конкурсының облыстық кезеңінің 2013 жылғы 23-26 қыркүйек айының аралығында білім басқармасының «Білім беруді және тәрбиелеуді дамытудың инновациялық орталығының»
«Білім беруді және тәрбиелеуді дамытудың инновациялық орталығының» ұйымдастыруымен «Жыл тәрбиешісі» облыстық конкурсы өтті
Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың iconГеография мұғалімдерінің облыстық секциясы
«Жаратылыстану пәндерін оқыту сапасын арттыру – Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011–2020 жылдарға арналған мемлекеттік...
Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың icon«Бекітемін» Павлодар облыстық білім беруді басқарудың «Білім беруді және тәрбиелеуді дамытудың инновациялық орталығының директоры С. Слямова
Павлодар облыстық білім беруді басқарудың Білім беруді және тәрбиелеуді дамытудың инновациялық орталығының директоры С. Слямова
Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың iconҚазақстан Республикасында техникалық және кәсіптік білім беруді дамытудың 2008 – 2012 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы
Техникалық және қызмет көрсету еңбегінің кадрларын даярлау сапасы мен бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін техникалық және кәсіптік...
Разместите кнопку на своём сайте:
Документы


База данных защищена авторским правом ©kzgov.docdat.com 2000-2014
При копировании материала обязательно указание активной ссылки открытой для индексации.
обратиться к администрации
Документы